Bashkia Orikum

Qyteti antik  i Orikut shtrihet në bregun jugperëndimor të Gjirit me të njëjtin emër, në këmbët e gadishullit të Karaburunit. Qendra arkeologjike ndodhet në një kodër të ulët shkëmbore gëlqerore në fundin e një skele druri që ndan një lagunë të vogël nga gjiri (Pasha-Liman). Një kanal, tani i shndërruar në një kënetë lidhte lagunën me detin.

Autori antik Apollonius i Rodosit e lidh themelimin e qytetit me Eubeanët dhe rikthimin e tyre në Trojë. Livi përmend sesi qyteti luajti një rol të rëndësishëm, në betejën e Romakëve kundër Filipit të V-të të Maqedonisë si dhe në betejat e Çezarit kundër Pompeit në Oricum që janë dokumentuar në luftrat civile të Çezarit. Në veprat e mëvonshme jepen detaje në lidhje me qytetin, për muret mbrojtës, portat dhe limanin.

Pjesë të murit të qytetit dhe një mol (1, 8 m i gjerë) është parë nga historianët dhe arkeologët klasikë si Heuzey, Patsch dhe Hammond gjatë vizitave të tyre në fund të shekullit 19-të dhe fillim të shekullit të 20-të. Hammond gjithashtu dokumenton dhe përshkruan një shteg të përdorur nga barinjtë vendas që të çonte në kishën e Marmiroit në jugperëndim të Orikumit, si dhe prezencën e disa objekteve arkeologjike përgjatë bregut të lagunës.

Kërkimet arkeologjike kanë qenë të kufizuara në Orikum përshkak të rëndësisë strategjike që paraqet kjo qendër arkeologjike, që në të njëjtën kohë është përdorur (vazhdon të pëdoret edhe në ditët e sotme) si bazë ushtarake detare.

Gjetje të rastësishme përreth kësaj zone pëfshijnë objekte arti të ruajtura në muzeun e Vlorës. Ato përfshijnë një triprosopos bronzi të Hekatit me dy koka që dalin prej shpatullave të tij. Disa arkeologë mendojnë se kjo skultpurë bronzi ka lidhje me kultin e Hecatës, perëndeshës Cithonian me origjinë të dyshimtë. Shkrimet epigrafike të studjuara nga La Bas, përforcojnë idenë e origjinës së Orikumit. Arkeologu italain Domenico Mustilli ka regjistruar objekte stralli litike prehistorike pranë vendbanimit dhe hinterlandit të tij, ndërsa një gur kelt ka dalë në dritë nga gërmimet e vitit 1950.

Dukati

Tuma ndodhet në rrëzë të shpatit lindor të Malit Memuç në gjirin e gadishullit Karaburun. Varret datohen në shekullin e 11-10-të p.Kr. bazuar mbi fibulat e zbukuruara duke e cilësuar atë si një nga varrezat më të hershme tumulare të identifikuara. Objektet e importuara prej metali tregojnë për marrëdhëniet tregtare me Italinë.

Luigi Cardini gjeti shtresa Neolitike në një shtrat përroi në fushën e Dukatit, në afërsi të fshatit. Shih vendbanimet fqinjë të Tragjasit për vendbanimin shpellor midis dy fshatrave.

Keshtjella e Gjon Boçarit

Kjo eshte nje keshtjelle mesjetare, e lokalizuar prane fshatit Tragjas. Ndertimi i saj filloi ne shekullin e XV. Keshtjella ka forme drejtkendore dhe perbehet nga dy kulla hekzagonale ne skajetveriperendimore dhe juglindore.  Keshtjella ka nje gjatesi prej rreth 50 metra, me mure 5 meter te larta dhe 1.25 meter te gjera. Mure te fortifikuara rrethojne pjesen e siperme te keshtjelles, ndersa shkallet ne pjesen e poshtme u sherbenin luftetareve gjate luftimeve. 

Kullat e Dervish Aliut

Kompleksi i ketyre kullave ndodhet prane fshatit Dukat. Dervish Aliu eshte i famshem per udheheqjen e revoltave fshatare kunder reformave te Tanzimatit ne Shqiperine e Jugut gjate viteve 1847-1848. Kompleksi i Dervish Aliut eshte ndertuar ne fillimin e shekullit te XIX ne token e zoteruar prej tij dhe eshte nje rast i veçante i ketyre ndertimeve. Elementet e saj kryesor jane: Kulla e Sahatit, Kulla Mbrojtese dhe perberja e dhomave te brendeshme. Kompleksi eshte shpallur monument kulture dhe eshte rikonstruktuar.  

Ujesjellesi i Ferunit

Ky ujesjelles eshte lokalizuar ne rreze te Malit te Karaburunit, prane Kishes se Marmiroit. Ai eshte ndertuar nga mjeshtrat e fshatit Dukat ne vitin 1888, me nje gjatesi prej 21 m dhe gjeresi prej gjysem metri.Harku kryesor me diameter rreth 6 m eshte punuar me gur pllake gelqerore,ndersa traseja dhe harqet jane gure te gdhendur.

Grama

Ky eshte nje gji i vogel ne krahun perendimor te Gadishullit te Karaburunit, i cili ka sherbyer qe ne kohet e lashta si vendqendrim per anijet. Ne muret e tij te gurta, gjenden shkrime te marinarve qe i shprehin falenderimin perendise Poseidon. Shkrimet e para datojne ne shekullin e IV para krishtit. Ne shkrimet latine te shekullit te i pas krishtit gjenden emrat e Mark Antonit dhe Pompeut. Gjithashtu mund te verehen vizatime te anijeve, rrugekalimeve, ankorave, parzmoreve, etj.Njekohesisht mendohet se  Grama eshte shfrytezuar edhe si gurore.Ne kete zone ndodhet gjithashtu edhe shpella e Grames, muret e gurta te te ciles permbajne vizatime dhe shkrime shumica e te cilave i referohen mikpritjes se vendasve. 

Muzeumet ne kete zone, kane qene kryesisht me karakter politik dhe nuk mund t`i rezistonin kohes . Ndertese historike e cila ka qene dhe eshte muze historik eshte kulla e Dervish Aliut ne Dukat. Objekte kulti ne  kete zone, jane : Kisha Ortodokse ne Lagjen  e Thilpat (Dukat), Kisha Ortodokse ne Orikum, Xhamia e Thilpatit ne Dukat e cila sot eshte pa minare, Xhamia e Mazos e cila sot eshte krejt e shkaterruar, Xhamia e Gjon Bitit e shkaterruar, Teqeja e Sheheve qe eshte nje Teqe familjare dhe sot eshte jashte funksionit ne lagjen Karroll, Vendi i quajtur bregu i Xhamise ne Rradhime, Xhamia e Tragjasit te vjeter. 

Site arkeologjike ne zonen tone jane: Qyteza Arkeologjike e Orikumit, Qyteza e Sofes dhe Tumat Ilire te Hani te cilat jane eksploruar ne vitin 1970 nga arkeologu Neritan Ceka, ne keto tuma u gjeten shume materiale arkeologjike.Kisha e Marmiroit e cila daton rreth shekullit te Vll dhe ka vlera te medha historike dhe arkeologjike . 

Radhima ka nje pozicion gjeografik te favorshem per sa i takon asaj se çfare mund te ofroje per nje turizem kulturor dhe historik. Duke qendruar ne nje pozicion te ndermjetem ne rrugen e vetme nacionale qe lidh Vloren me Orikumin, Himaren e me tej deri ne Sarande, ajo ka favorin te ofroje pika me interes historik si Vlora, Kanina, Amantia, Mavrova, Orikumi, Himara etj. 

Te dhenat historike, shume gjetje arkeologjike dhe 19 monumente kulture, evidentojne se rajoni ka qene nder me te zhvilluarit dhe te civilizuarit ne Shqiperine e Jugut. Kjo vertetohet me gjetjet ne shtate qytete antike mjaft te pasura me vepra arti, arena, objekte kulti, varre monumentale, etj.  Vlen   te  permendet  qe shteti   nuk  i  ka  lene  asnjehere  jashte  vemendjes keto   vlera te   medha   shpirterore e  materiale   te   popullit  tone  ne shekuj. Kjo   shfaqet  qarte   nepermjet  rregullores  se  parqeve arkeologjike dhe  vendimit  te miratimit   te  parkut arkeologjik  te  Orikumit,  per ruajtjen  dhe  administrimin e tyre.